Radmaker
In de gemeente Winterswijk waren vroeger veel radmakers actief, met name in Kotten en in het Woold. Een bekende radmakersfamilie was b.v. de familie Te Kulve.
Het radmaken vond meestal plaats in een bijgebouwtje, vaak het "rahuusken" genoemd.
In 1942 is zo'n gebouwtje vanuit het Woold naar het Openluchtmuseum in Arnhem
overgeplaatst. (foto hieronder)
Er waren diverse maten houten wielen. Bovendien was de breedte van het loopvlak in verschillende streken ook niet altijd gelijk. Dat had meestal met de drassigheid van de grond te maken.
De maten werden meestal in duimen opgegeven.
Een klein rad (wiel) was b.v. het kruiwagenrad of het kleine rad van een houten ploeg (15-22 duim). Wielen van wagens en karren waren natuurlijk groter (40-48 duim) en de voorste wielen waren vaak kleiner dan de achterste. Dit is nog maar een summiere opsomming, want omdat men in deze streek ook wielen maakte voor Twente, kon de verscheidenheid der wielen erg oplopen.
Het radmaken vond meestal plaats in een bijgebouwtje, vaak het "rahuusken" genoemd.
In 1942 is zo'n gebouwtje vanuit het Woold naar het Openluchtmuseum in Arnhem
overgeplaatst. (foto hieronder)
Er waren diverse maten houten wielen. Bovendien was de breedte van het loopvlak in verschillende streken ook niet altijd gelijk. Dat had meestal met de drassigheid van de grond te maken.
De maten werden meestal in duimen opgegeven.
Een klein rad (wiel) was b.v. het kruiwagenrad of het kleine rad van een houten ploeg (15-22 duim). Wielen van wagens en karren waren natuurlijk groter (40-48 duim) en de voorste wielen waren vaak kleiner dan de achterste. Dit is nog maar een summiere opsomming, want omdat men in deze streek ook wielen maakte voor Twente, kon de verscheidenheid der wielen erg oplopen.
hoi
Hoe werd een rad gemaakt?
De naaf was het uitgangspunt. Er werd een stuk hout gedraaid in de vorm van een naaf. Daarin kwamen de spaken. Er moesten dus gaten in de naaf worden geboord waar de spaken in kwamen, maar er moest
ook een gat gemaakt worden waarin de as kwam. Dat was een erg secuur karwei.
Als de spaken pasten, werden velgdelen gemaakt. De omtrek van het wiel bestond uit 6 velgdelen. Meestal waren er 12 spaken, zodat er twee spaken per velgdeel gebruikt werden. Met pennen (deuvels) werden de velgdelen dan aan elkaar bevestigd.
Als alle onderdelen goed pasten, maakte de smid er een ijzeren hoepel om.
De naaf was het uitgangspunt. Er werd een stuk hout gedraaid in de vorm van een naaf. Daarin kwamen de spaken. Er moesten dus gaten in de naaf worden geboord waar de spaken in kwamen, maar er moest
ook een gat gemaakt worden waarin de as kwam. Dat was een erg secuur karwei.
Als de spaken pasten, werden velgdelen gemaakt. De omtrek van het wiel bestond uit 6 velgdelen. Meestal waren er 12 spaken, zodat er twee spaken per velgdeel gebruikt werden. Met pennen (deuvels) werden de velgdelen dan aan elkaar bevestigd.
Als alle onderdelen goed pasten, maakte de smid er een ijzeren hoepel om.
hoi
Stichting Boerengoed Achterhoek krijgt ook wel eens de beschikking over voertuigen waarvan de houten wielen in slechte staat zijn. Op de foto's hieronder een voorbeeld hoe het was en hoe enkele houten wielen hersteld zijn.